Ingezonden stukken

Deze pagina is gereserveerd voor ingezonden stukken van lezers (CSVN Leden en gasten)
This page is reserved for contributions of readers (CSVN members and guests)


Bedrog (Van Leeuwen?)

Met de komst van de schaakcomputer is ook de kans op bedrog in schaaktoernooien toegenomen. Schakende machines zijn nu eenmaal moeilijk te controleren dan schakende mensen. Tijdens computerschaaktoernooien hebben zich al eens problemen voorgedaan. Een heel andere vorm van computerbedrog deed zich voor tijdens het World Open toernooidat in 1993 in Philadelpia werd gehouden. Een andere verklaring kon er althans niet gevonden worden voor het gedrag van één van de deelnemers. Het World Open is één van die grote open toernooien die het Amerikaanse schaakleven rijk is. Honderden spelers komen op dergelijke toernooien af, variërend van sterke grootmeesters tot zwakke amateurs. De grootmeesters proberen de hoge prijzen aan de top in de wacht te slepen. Veel prijzen zijn dat er niet, maar als je je slag hebt geslagen kun je weer een paar maanden verder. Ook voor de amateurs liggen er in de verschillende ratingsecties aantrekkelijke prijzen te wachten. Een amateur die het goed doet in zijn eigen catagorie is vaak beter af dan een grootmeester die in de subtop eindigt. Vandaar dat dergelijke toernooien een grote aantrekkingskracht uitoefenen op de zwakkere schaker. Pogingen tot bedrog en afspraken zijn aan de orde van de dag.

Een van die zwakkere spelers was een zekere John von Neumann, onbekend in de Amerikaanse schaakwereld, maar in het bezit van een beroemde naam. Immers, de echte John von Neumann was een beroemd wiskundige, die in 1957 overleed. Hij leverde bijdrage op het gebied van de quantumtheorie en wordt beschouwd als één van de grondleggers van de informatica. Zijn naamgenoot begon het toernooi met een vrije ronde en stuitte in de tweede ronde op de IJslandse grootmeester Helgi Olafsson. Door een openingsfout van Olafsson werd het remise. Toch had Olafsson het idee tegen een knoeier te spelen. Tegen Inside Chess, waarvan we onze gegevens grotendeels ontlenen, zei Olafsson dat zijn tegenstander geen idee van het schaken had. Hij gedroeg zich vreemd en dacht veel te lang na over voor de hand liggende zetten. In de derde ronde speelde Von Neumann opnieuw een prima partij. Alleen deed hij dat wel erg langzaam. Op de 27e zet overschreed hij de bedenktijd. Hij leek niet in staat even snel een paar zetten te doen. Iedere keer nam hij de tijd en zat hij naar het plafond te staren. De vierde ronde wekte de eerste argwaan. Von Neumann had wit en de partij nam een opmerkelijk verloop. 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.d4 exd4 4.e5 Pge7 5.Le2 (na lang denken) Pf5 6.0-0 Le7 7.Pbd2 0-0 8.Pb3 d6 9.exd6 Dxd6 en wit verloor op tijd! Wits vierde zet was heel raar; na 2. ....., Pf6 (in plaats van Pc6) was her echter een normale reactie geweest.

Ene Joe Fang begon iets te vermoeden. Was er misschien bedrog in het spel? De vijfde ronde was opnieuw vreemd. Voor Fang en Vigorito twee belangstellende toeschouwers, was het nu duidelijk. Er moest sprake zijn van een transmissiefout. Waarschijnlijk had Von Neumann in zijn vorige partij Pc6 opgevangen, in plaats van het voorgestelde Pf6. Het ontvangertje zou gemakkelijk verborgen kunnen zitten in het rasta-kapsel dat Von Neumann droeg. Later in het toernooi zagen verschillende toeschouwers dat Von Neumann steeds in zijn broekzak zat te wriemelen als zijn tegenstander een zet had gedaan. Op deze manier was er plotseling ook een verklaring voor het lange wachten tijdens de vorige partij. De ontvanger had ontdekt dat de stelling niet klopte en moest de fout zien te herstellen. Wie was die helper op afstand? Een computer misschien? Dat zou kunnen verklaren waarom er zelfs bij voor de hand liggende zetten zo'n drie minuten moest worden gewacht. De machine was op afgesteld op het gehanteerde speeltempo van 40 zetten in twee uur. In ronde 7 leek zich opnieuw een transmissiefout voor te doen. Na 1.Pf3 d5 2.c4 volgde er 2. ...., e5?? 3.Pxe5 f6. Waarschijnlijk was de zwarte zet 2. ....., e6 geweest. Zwart bereikte toch nog een remiseachtige stelling, maar ging opnieuw op raadselachtige wijze door zijn vlag. Met vier minuten voor vijf zetten trok hij rustig drie minuten voor zijn eerst zet uit, om op de volgende de tijd te overschrijden.

Als er nog twijfels waren, dan werden die in de achtste partij wel weggenomen. Von Neumann had wit: 1.e4 c5 2.Pf3 e6 3.d4 cxd4 4.Pxd4 Pf6 5.Pc3 Lb4 6.e5 Pd5 7.Ld2 Pxc3 8.Lxc3!? Lxc3+. Nu beschikt wit over drie legale zetten: Ke2, Dd2 en bxc3. Toch duurde het veertig minuten tot wit die laatste zet speelde. Volgens sommigen kwam in die tijd iemand de speelzaal binnenlopen om de stelling te noteren. Weer een transmissiefout misschien? Waarschijnlijk, want 8.bxc3 is de logische zet. Toch won Von Neumann de partij en daarmee maakte hij kans op een amateurprijs. Intussen hadden Fang en Vigorito toernooidirecteur Goichberg ingelicht over hun vermoedens. Onmiddelijk zoemde het verhaal rond en tijdens de slotpartij trok het bord van Von Neumann meer belangstelling dan de topborden van de grootmeesters. Het dwong Von Neumann om tijdens de wachtperiodes naar het bord te staren, in plaats van het plavond, waarop hij tot nu toe zijn aandacht had gericht. Hij won wel en had daarmee recht op een prijs. De toernooidirecteur twijfelde intussen ook aan de oprechtheid van Von Neumann en vroeg hem zich te identificeren. Dat kon hij niet en evenmin ging hij in op het verzoek om door middel van een vluggertje te bewijzen dat hij kon schaken. Voor Goichberg was dat voldoende om de prijs niet uit te keren. Twijfels leken er achteraf nauwelijks nog te bestaan. Von Neumann had geprobeerd om met behulp van een computer en een assistent een flink prijzengeld op te strijken. Betekent dit, dat in de toekomst de toegang tot een schaaktoernooi er gaat uitzien als een luchthaven? Met detectiepoortjes en fouillerende ordebewakers?