Prehistorie van het Nederlandse Computerschaak

BS'66'76, het eerste Nederlandse schaakprogramma.

Voor een volledig overzicht van de Nederlandse computerschaakhistorie zouden we zeker ook iets moeten vertellen over de bijdragen van prof.dr. A.D. de Groot en prof. dr. Max Euwe. Echter, kortheidshalve gaan we daaraan voorbij en beginnen we met het eerste Nederlandse schaakprogramma, nl BS'66'76, dat gemaakt is door ir. Barend Swets tussen 1966 en 1976.

In 1976 mocht BS'66'76 meedoen aan het eerste Europese kampioenschap computerschaak in de VU te Amsterdam. Het programma draaide toen op de IBM 370-158 van de TH Delft en werd 4e. Een jaar later speelde BS'66'76 mee om het wereldkampioenschap in Toronto. Daar draaide het op een IBM 370-168 van Datacrown. Ltd en eindigde als 15e. Indien men bedenkt dat BS'66'76 op dat moment pas 9 volledige partijen had gespeeld, dan was dat een geweldige prestatie.

Eerste partijen tussen Nederlandse schaakprogramma's

In 1978 werden via de HCC de eerste partijen tussen Nederlandse schaakprogramma's gespeeld: IGM - Schak123 1 - 0, ALDER - IGM 0 - 1 en IGM - ALDER 1 - 0. IGM is een programma van Peter van Diepen. Het draaide steeds op een Univac 418 III van Hoogovens. Schak123 draaide op een zelfgebouwd systeem rond de Signetics 2650 bij de gebroeders Van der Liet in Amsterdam. ALDER, het programma van de huidige vice voorzitter Peter Kouwenhoven, draaide op een PDP-11/45 van de Universiteit van Leiden. De zetten werden telefonisch doorgegeven. Uiteraard werd er n.a.v. deze informele partijen druk gespeculeerd over een Nederlands kampioenschap, maar in 1978 zou het er nog niet van komen. Wel tot stand kwam het eerste internationale schaaktoernooi voor microcomputers in Londen. Een van de deelnemers daar was Tiny Chess'86 op een SDK 86 van Intel, gemaakt door de in België wonende Nederlander Jan Kuipers. Tiny Chess behaalde een derde plaats in Londen.

[Event "First Dutch CC Game"]
[Site "Telephone NED"]
[Date "1978.06.23"]
[Round "01"]
[White "IGM"]
[Black "Schak-123"]
[Result "1-0"]
[ECO "A04"]
1.Nf3 { Van Diepen } e6 { Van der Liet }2.Ng1 e5 3.d4 f6 4.dxe5 fxe5 5.e4 Nc6
6.Be3 Rb8 7.Bb5 Qe7 8.Bxc6 a6 9.Qh5+ Kd8 10.Bd5 Nf6 11.Qf5 d6 12.Qg5 Bd7
13.Ne2 Rc8 14.Bxb7 a5 15.Bxc8 Kxc8 16.Nd2 Rg8 17.O-O-O c6 18.Rde1 Be6
19.c4 Qf7 20.b3 Be7 21.Qg3 Rf8 22.c5 dxc5 23.Qxe5 Rg8 24.Bxc5 Rf8 25.Bxe7
Qxe7 26.Qxa5 Rg8 27.e5 Nh5 28.Rd1 Rf8 29.f3 Rg8 30.Rde1 Rf8 31.Rd1 Rg8
32.Kb2 Rf8 33.Rhe1 Rg8 34.Rc1 Rf8 35.Rxc6+ Kb8 36.Qb6+ 1-0

1. BS 66/76    2
2. IGM           0
:
BS 66/76 - IGM    1-0
IGM - BS 66/76    0-1

In 1979 werd het eerste (officieuze) Nederlands kampioenschap computerschaak gehouden in het rekencentrum van Hoogovens. Swets kon gebruik maken van een IBM 3033 voor zijn programma BS'66'76 en IGM speelde weer op de Univac 418 III. Beide systemen stonden ter plaatse beschikbaar. Andere deelnemers waren er helaas niet. Bovendien was er bijna geen publiek, omdat het rekencentrum niet voor publiek toegankelijk was. Dus ook niet voor de pers. Er werd slechts één foto gemaakt voor de bedrijfskrant van Hoogovens. Er werden twee partijen gespeeld. De eerste was spannend omdat BS'66'76 met wit al snel een pion weggaf aan IGM, maar desondanks de partij wist te winnen. De tweede partij IGM-BS'66'76 was minder spannend: BS'66'76 won gewoon vlot en overtuigend. Zo werd BS'66'76 van Barend Swets, de eerste (officieuze) Nederlandse Computerschaakkampioen.

Een jaar later werd het kampioenschap verspeeld in het rekencentrum van het ACCU te Utrecht. Weer waren er slechts twee deelnemers: BS'66'76 en IGM. Deze keer verliep de strijd totaal anders. IGM met zwart won met een combinatie wat materiaal en leek naar een overwinning te gaan. Echter, BS'66'76 wist te ontsnappen met een remise, omdat drie keer dezelfde stelling op het bord verscheen. Na deze partij werd besloten dat BS'66'76 en IGM de officieuze titel voor 1980 maar moest delen want het was te laat, één uur s'nachts, om nog een tweede partij te spelen.

Het ACCU het rekencentrum van de Universiteit van Utrecht, organiseerde het kampioenschap in het kader van de "open dagen", zodat veel mensen kwamen kijken. Swets kon beschikken over de CDC Cyber 176 van het ACCU en Van Diepen gebruikte weer de Univac 418 III bij Hoogovens. De zetten werden telefonisch doorgegeven.